Recherche et enseignement de la langue irlandaise en Amérique du Nord les 20 prochaines années

Les 27 et 28 octobre 2011

Avec l’accès de la langue irlandaise au statut de langue officielle au sein de l’Union européenne en 2007 et avec la présence de milliers de locuteurs de cette langue dans les quatre coins du monde, et plus récemment, avec l’accroissement de l’utilisation en ligne de l’irlandais, cette langue est devenue une véritable langue internationale.

Ce colloque a pour objectif d’explorer une vision à long terme pour la langue irlandaise en Amérique du Nord, une vision qui soutient la stratégie de 20 ans approuvée par le gouvernement irlandais et qui va de pair avec ses orientations.

Quatre séances sont prévues pour les deux jours du colloque :

  • Le bilinguisme
  • La technologie et l’enseignement
  • La recherche et la publication en irlandais en Amérique du Nord
  • La coopération : les établissements d’enseignement supérieur et la communauté irlandaise.
Conférenciers
Sylvie Lamoureux

Sylvie Lamoureux, Université d'Ottawa
Le bilinguisme

Francophone de l'Ontario et professionnelle chevronnée en éducation franco-ontarienne, elle s'intéresse aux contacts linguistiques et aux expériences de jeunes francophones en milieux scolaires et postsecondaires, particulièrement en contexte minoritaire. Ses domaines d'expertise en enseignement postsecondaire sont l'aménagement et les politiques linguistiques, les fondements et l'analyse du curriculum, l'enseignement et l'apprentissage en milieu minoritaire et bilingue, les études supérieures et le leadership en milieu minoritaire.

Joe Lee

Joe Lee, Université de New York

La technologie et l’enseignement

Professeur Joe Lee est arrivé à l’Université de New York en 2002 après plusieurs mandats à University College Cork comme directeur de la chaire d’Histoire, doyen de la Faculté des Arts et Vice-président. Il a fait ses études à University College à Dublin, à l’Institut de l’histoire européenne à Mayence en Allemagne et à Peterhouse à Cambridge. Il a également obtenu la bourse de Peterhouse, et a occupé différentes fonctions comme chargé de cours /professeur invité, comme titulaire principal du fonds de recherche Parnell au département des études irlandaises au Collège Magdalene à Cambridge; à l’Académie autrichienne à Vienne, à l’Université européenne à Florence, à l’Université d’Édinbourg, à l’Université de Pittsburgh, Professeur distingué de la paix dans le monde, à l’École supérieure des Affaires publiques LBJ, à l’Université du Texas à Austin, et finalement professeur en études gouvernementales au programme d’échange au Collège Colby.

Ses domaines de recherche se sont diversifiés avec le temps pour comprendre, entre autres, l’histoire, la politique et l’historiographie européennes, allemande, irlandaise, britannique et tout récemment irlandaise-américaine.

Parmi ses ouvrages, nous citons « The Modernization of Irish Society, 1848-1918» (Dublin, 1973, 2008). Son livre qui a remporté plusieurs prix « Ireland, 1912-1985: Politics and Society» (Dublin, 1989) est actuellement à sa 11ème édition et continue de susciter de grands débats. Ses éditoriaux de Sunday Tribune ont été compilés et publiés sous le titre « The Shifting Balance of Power: Exploring the 20th Century » (Dublin, 2000). Il a également dirigé avec Marion R. Casey, la publication de « Making the Irish American: The History and Heritage of the Irish in the United States » (NYU Press, 2006).

Lee a présidé pendant 16 ans la Commission Fulbright pour l’Irlande, 1980 – 1996. Il a été élu membre indépendant du Sénat irlandais et du comité parlementaire britannique-irlandais pendant quatre 4 ans 1993-1997. Il a été élu comme membre de l’Académie royale irlandaise en 1986 et comme titulaire de la bourse Eisenhower en 1989, il a succédé en 2002 au Professeur Bob Scally, directeur de Glucksman Ireland House. Sous sa direction, Glucksman Ireland House est devenu un centre pour l’histoire orale irlandaise –américaine. En 2007, il a mis en place un nouveau programme de maîtrise en études irlandaises et irlandaises-américaines.

Ayant reçu le titre honorifique de docteur en littérature par l’Université nationale d’Irlande en 2006, professeur Lee effectue actuellement des recherches sur le sujet du nationaliste irlandais du 19ème siècle Michael Davitt, le nationalisme et l’historiographie irlandaise – américaine dans un contexte transnational.

Brian Ó Conchubhair

Brian Ó Conchubhair, Université de Notre-Dame
La recherche et publication en irlandais en Amérique du Nord

Brian Ó Conchubhair est professeur adjoint au département de langue et littérature irlandaise à l’Université Notre-Dame.

Son traité sur l’histoire intellectuelle de la renaissance de la langue irlandaise, Fin de Siècle na Gaeilge: Darwin, An Athbheochan agus Smaointeoireacht na hEorpa (CIC, 2009) a reçu en 2009 le prix Oireachtas na Gaeilge pour la catégorie non-fiction et le prix ACIS en 2010. A paraître bientôt, un traité sur le modernisme et la langue irlandaise.

Il a dirigé la publication Gearrscéalta Ár Linne (CIC, 2006) et WHY IRISH? Langue et littérature irlandaise dans le milieu académique (Arlen House, 2008).

Il a dirigé aussi la série des nouvelles éditions de Kerry’s Fighting Story 1916-1921, Rebel Cork’s Fighting Story 1916-1921, Limerick’s Fighting Story 1916-1921, et Dublin’s Fighting Story 1916-1921 (Mercier, 2009).

Il a siégé au comité de direction de l’Association américaine pour les études irlandaises et a été membre de l’Association des études celtiques en Amérique du Nord.

Il a reçu le prix du Rév. Edmund P. Joyce, C.S.C. pour l’excellence dans l’enseignement au premier cycle en 2011.

Trevor Ó Clochartaigh

Trevor Ó Clochartaigh, Sénat irlandais
La cooperation: les établissements d’enseignement supérieur et la communauté irlandaise

Trevor est un homme d’action impliqué à fond dans les domaines du développement communautaire, des médias et des arts. Originaire du Carna, il est né et a grandi en Angleterre de parents venant du Connemara. Il a fréquenté l’université à Galway où il a obtenu un Baccalauréat en Commerce. Il est membre fondateur du théâtre ‘Na Fánaithe’, gérant et directeur artistique du An Taibhdhearc et directeur et réalisateur de ‘Ros na Rún’ et ‘Fair City’. Il a servi la communauté pendant un nombre d’années dans le cadre d’une co-op dans la région des îles de Connemara (Ceantar na nOileán) et ensuite au sein d’une compagnie de développement rural Cumas/MFG. Il présidait alors le comité de la ville de Galway et de l’assistance à l’enfance du Comté de Galway, il siégeait comme membre au Conseil de développement du comté et au service de transport rural Bealach. Il est actif au sein du conseil communautaire Carraroe et il a contribué de façon centrale à l’établissement d’une nouvelle coopérative dans la région - Comharchumann Mhic Dara, une nouvelle garderie et un terrain de jeu pour les enfants. Dernièrement, il a instauré et dirigé le journal national en Irlandais, Gaelscéal. Il s’est désisté de ses responsabilités pour s’occuper à plein temps des prochaines élections et des sujets politiques. Il a été élu au Sénat de l’Irlande en avril 2011.

Appel de communication

Date limite de soumission : le 16 septembre 2011

Colloque international organisé par l’Institut des langues officielles et de bilinguisme de l’Université d’Ottawa (ILOB), Canada, les 27 et 28 octobre 2011.

Avec l’accès de la langue irlandaise au statut de langue officielle au sein de l’Union européenne en 2007 et avec la présence de milliers de locuteurs de cette langue dans les quatre coins du monde, et plus récemment, avec l’accroissement de l’utilisation en ligne de l’irlandais, cette langue est devenue une véritable langue internationale.

En décembre 2010, le gouvernement irlandais a publié une stratégie s'échelonnant sur 20 ans pour la langue irlandaise qui prévoit, entre autres, l’enseignement de cette langue dans les établissements de l’enseignement supérieur pour la mettre au même pied d’égalité que les autres langues européennes enseignées dans ces établissements. Un grand pas a été réalisé dans ce sens et plus particulièrement en Amérique du Nord qui héberge plus de 40 millions de personnes d’origine irlandaise, et qui éprouve un attachement particulier envers la langue et la culture irlandaise en général.

Ce colloque a pour objectif d’explorer une vision à long terme pour la langue irlandaise en Amérique du Nord, une vision qui soutient la stratégie de 20 ans approuvée par le gouvernement irlandais et qui va de pair avec ses orientations.

Quatre séances sont prévues pour les deux jours du colloque :

  • Le bilinguisme
  • La technologie et l’enseignement
  • La recherche et la publication en irlandais en Amérique du Nord
  • La coopération : les établissements d’enseignement supérieur et la communauté irlandaise.

Chaque séance sera présidée par un conférencier principal dont le nom sera annoncé très prochainement.

Les communications individuelles se rapportant aux sujets énumérés ci-dessus sont les bienvenus. Veuillez nous faire parvenir vos résumés de 300 à 500 mots à Kevin Scannell en nous indiquant votre nom ainsi que l’institution ou l’organisme auquel vous êtes affilié avant le 16 septembre 2011.

Une publication des actes est également prévue. Les intervenants intéressés par la publication de leur article sont priés de remettre leur texte final avant le 30 septembre 2011.

La langue irlandaise restera la langue officielle du colloque. Toutefois, l’anglais sera utilisé au besoin.

Membres du comité organisateur :

  • Pawl Birt, Université d’Ottawa
  • Brian Ó Broin, Université William Patterson
  • Aralt Mac Giolla Chainnigh, Collège militaire royal du Canada
  • Aoife Ní Churraoin, Université Concordia
  • Brian Ó Conchubhair, Université Notre Dame
  • Sailí Ní Dhroighneáin, Université Saint Mary, Halifax
  • Joanne Fahy, Université de Toronto
  • Lorcán Mac Gabhann, Glór na nGael
  • Anna Ní Ghallachair, Ollscoil na hÉireann, Má Nuad
  • John Gleeson, Université du Wisconsin-Milwaukee
  • Kevin Scannell, Université Saint Louis
  • Síle Scott (organisatrice), Université d’Ottawa
  • Pádraig Ó Siadhail, Université Saint Mary, Halifax
  • Julian de Spáinn, Conradh na Gaeilge
  • Hilary Mhic Suibhne, Université de New York
Résumés
Sylvie Lamoureux, University of Ottawa

Language teaching, language policy, public policy and language (re)vitalisation: the case of French in Ontario

This paper will explore the realities, challenges and success of French as a first-language teaching in Ontario since 1968. Drawing on historical data, personal narrative, and empirical findings and data on student success and educational participation of Ontario’s French first-language community, we will highlight how increases in student success parallel the Francophone minority’s official empowerment over various areas of management of their now parallel educational system (K-12). Discussions of will also look at persistent, existent and new challenges in light of globalisation, the geographic realities of Francophone dispersion in Ontario and access/persistence in PSE.

Brian Ó Conchubhair, University of Notre Dame

Taighde agus Scríbhneoireacht na Gaeilge i Meiriceá Thuaidh

Tugann an chaint seo léargas ar stair agus ar chomhthéacs na Gaeilge i Meiriceá Thuaidh, na dúshláin a bhain agus a bhaineann le teagasc na Gaeilge sa chóras oideachas, na dúshláin a bhain agus a bhaineann leis an nGaeilge mar mhionteanga i sochaí agus i dtíortha ilteangacha agus ilchultúracha agus na deiseanna agus na dúshláin a sholáthraíonn an dioscúrsa sin do lucht taighde agus lucht léinn.

Elaine Ní Bhraonáin, Queens Uni. Belfast / Irish Arts Center/ Irish Echo Newspaper

An Dúshlán a bhaineann le bheith ag múineadh Gaeilge i gCathair Nua Eabhrac agus conas mar is féidir linn, dul chun cinn na teanga a dheimhniú don todhchaí. Sa phaipéar seo déanfaidh mé cur síos ar stair na teanga i Nua Eabhrac agus freisin tabharfaidh mé cur síos ar beocht na teanga sa chathair sa lá inniu. Déanfaidh mé plé ar an fáth a bhfuil éileamh chomh mór sin ar rangann (go háirithe ranganna do tosaitheoirí) ach go bhfuil deachracht ann chun daoine a mhealladh chun leanacht ar aghaidh leis an teanga ag ard leibhéal. Tabharfaidh mé roinnt moltaí agus miniú ar seo agus ar teagasc na Gaeilge i Nua Eabhrac.

Tá neart eagraíochtaí ann a bhíonn ag plé leis an nGaeilge i Nua Eabhrac agus caithfear teacht ar réiteach níos fearr, áit a mbeidh na heagraíochtaí ar fad ag obair lena chéile an t-am ar fad chun toradh mhaith don Gaeilge a bhaint amach. Tá feabhas tagtha ar an scéal le cúig bhliain anuas mar gheall ar an t-idirlíon mar go mbíonn sé i bhfad níos eascaí scéal a scaipeadh, ócáidí a eagrú agus comhairle a fháil ach fós tá bearna ann atá riachtanach le líonadh ar son forbairt na teanga i Meirceá Thuaidh.
Freisin beidh plé á dhénamh agam ar Straitéis 20 Bliain na Gaeilge agus conas is féidir linn é a leanúint anseo i Mheirceá.

Pawl W. Birt, University of Ottawa

Language revival strategies for Irish in Canada: Revitalisation schemes in theory and practice

Most revitalisation schemes for endangered languages have been associated with the traditional homelands of those many speech forms such as Breton in Brittany, Romansch in Switzerland or Maori in New Zealand, to name but a very small number of examples. It is in the context of such cases that the noted sociolinguist Joshua Fishman developed his well-known models for language revitalization in such publications as Can Threatened Languages Be Saved? and his earlier Reversing Language Shift. This paper will discuss the fact that less attention has been directed towards an analysis of the revitalisation of languages in what might be called an ‘overseas’- situation, where especially lesser-used languages (i.e. usually non-state languages used by a minority of speakers) have been or are used in a long-term settler or immigrant context. The Americas have been the main location for such linguistic situations. Well-established revitalization schemes have been instigated for several languages including Welsh (Chubut Province, Argentina), Scottish-Gaelic (Cape Breton, N.S.), Yiddish (New York, Montréal), Icelandic (Manitoba), and others. The renewal of interest in Irish in parts of the Americas in a territorial sense (Tamworth Gaeltacht, Ontario) could herald the beginnings of a similar kind of revitalisation process, and lessons learned in other schemes might be of relevance to projects which are already in progress for Irish.

Revitalisation schemes are often associated with identity and the language-identity package in such contexts may be seen as significant developments in the reaction of smaller ethnic communities to a sense of being engulfed in globalized cultural and economic structures. Such projects may not all aim at geographic renewal in specific locatities; other schemes may conceivably primarily seek to disseminate linguistic skills within an ethnic community wishing to combine ethnic and national identities by means of these heritage skills.

Roslyn Blyn-LaDrew, Ph.D., Ollscoil Pennsylvania

Trítheangachas Plus: Foghlaim na Gaeilge mar Thríú Teanga “Plus” i Meiriceá Thuaidh

I gcomparáid le hÉirinn, áit a mbíonn an chuid is mó d’fhoghlaimeoirí ag tosú ar an Ghaeilge ag 4 nó 5 bliana d’aois, agus Béarla mar an aon teanga amháin atá acu roimhe sin, de ghnáth bíonn ar a laghad teanga iasachta amháin eile ag foghlaimeoirí na Gaeilge i Meiriceá Thuaidh. Sna Stáit Aontaithe, an Spáinnis is mó atá i gceist. I gCeanada, is í an Fhrainicis an dara teanga is coitianta do Bhéarlóir agus is é an Béarla an dara teanga is coitianta d’Fhrainciseoir.

Ina lán cásanna, tugann an taithí sin ag staidéar teangacha eile barúil d’fhoghlaimeoirí cad é mar a bheidh sé a bheith ag déanamh staidéir ar an Ghaeilge. Agus na daoine a rinne staidéir ar dhá theanga rómansacha, mar shampla, bíonn súil níos láidre acu fós go bhfeicfidh siad focail ghaolmhara, structúir ghramadacha chosúla, agus fiú coincheapa cultúrtha cosúla. Má bhaine­ann dúchas eitneach an mhic léinn leis an teanga a bhfuil siad ag déanamh staidéir uirthi, bíonn siad ag súil le téarmaí a aithníonn siad a bhaine­ann le cuisine, litríocht, béaloideas, nósanna, sloinnte, ainmneacha baiste, agus logainmneacha, srl. Bíonn cuid mhór de na tearmaí agus frásaí seo go díreach mar bhíonn siad sa bhunteanga, mar shampla, ravioli, Pinocchio, fiestas, siestas, Provence, agus ainmneacha mar “Mezzacappa” nó “Madeleine.” Ar a laghad, bíonn an litriú mar a gcéanna cuid mhór den am, rud atá ina údar misnigh don mhac léinn. Ar ndóigh, bíonn eisceachtaí ann, mar Rome/Roma agus Marseilles/Marseille, ach níl siad ródheacair.

Ach do ghnáthfhoghlaimeoir na Gaeilge i Meiriceá Thuaidh, bíonn ceangail chultúrtha ann (idir an “tseanfhód” agus Meiriceá Thuaidh), ach feictear trí ollscagaire iad. Mar gheall air sin, bíonn níos mó céimeanna i gceist le dul ón teanga dhúchais go dtí an sprioctheanga. Sa scagaire seo, bíonn cuma ghalldaithe ar an chuid is mó de na coincheapa cultúrtha Gaeil-Mheiriceánacha/-Cheanadacha. Mar shampla, ní litriú Gaeilge é “Murphy.” Agus más bean thú, ní “Murphy” thú ach “Ní” nó “Uí” Mhurchú. Mar a gcéanna le rudaí mar “boxty” agus “colcannon” (ní litrithe Gaeilge iad ach oiread). Tá correisceacht ann ar ndóigh (coincheap cultúrtha agus litriú Gaeilge air, “craic” agus “fleadh” mar shampla).

Mar sin, sa chuid is mó de na cásanna seo, níl na piotóin chultúrtha seo chomh húsáideach don fhoghlaimeoir is a shílfidís. Ach in Éirinn, fiú sa Ghalltacht, feictear na clocha cora seo i ngach áit – leaganacha lánGhaeilge na n-ainmneacha, comharthaí i nGaeilge, agus Gaeilge i mbiachláir agus i bhfógraíocht, srl. Cad é an dúshlán do mhúinteoirí Gaeilge i Meiriceá Thuaidh mar sin? Tuiscint a bheith acu go dtagann mic léinn chuig ranganna agus smaointe acu roimh ré cad is Éireannachas/Gaelachas ann. Ach faigheann siad amach cé chomh mór is atá an scagaire atá rompu. Bíonn cineál de chrios compoird ann, ach de ghnáth bíonn sé i bhfad níos do-ghabhála ná mar a bhí sé sa chéad rang teanga iasachta a bhí acu, Spáinnis nó Fraincis is coitianta. Is féidir rud dearfach a dhéanamh as seo, dúshlán maith, ach ag an am céanna, osclaíonn sé an doras do neamhfhreastal, frustrachas, agus an gearán a chloistear go minic go bhfuil an Ghaeilge “iontach crua,” deacair ionad coise a fháil uirthi, fiú le piotóin sna héadain charraige is dúshlánaí.

Brian Ó Broin, Ollscoil William Paterson, NJ

Anailís ar Phobal Labhartha agus Spriocphobail Labhartha na Gaeilge i Meiriceá Thuaidh: Cé hIad, Cad Iad a dTuairimí, agus Cad Iad a Riachtanais?

Cé mar a bheifear ag cur chun cinn na Gaeilge i Meiriceá Thuaidh sna fiche bliain amach romhainn? Mar chéad teanga nó mar dhara teanga? Más mar chéad teanga a chuirfear chun cinn í, conas? Níl níos mó ná cúig theaghlach déag i Meiriceá Thuaidh ag tógáil clainne trí Ghaeilge faoi láthair, agus is beag aithne atá acu ar a chéile.

Más mar dhara teanga, cen fáth? Má tá an Ghaeilge á cur chun cinn mar chaitheamh aimsire, bímis feasach ar sin, ach bímis feasach freisin gurb é an Béarla is fearr linn i ndáiríre. Má táimid ag cur na Gaeilge chun cinn mar dhara teanga, táimid á dhéanamh go dona. Is iad Gaeilmheiriceánaigh an spriocghrúpa is tábhachtaí dúinn chun earcaíochta, ach is beag iarrachta a dhéanann muid iad a mhealladh, go háirithe agus iad an-chomhshamhlaithe cheana féin, gan teacht éasca orthu tríd na gnáthbhealaí.

Ag úsáid teicnící suirbhéireachta, déanann an páipéar seo scrúdú géar ar dhearcadh phobal Gaeilge Mheiriceá Thuaidh i leith na teanga. Breathnaítear ach go háirithe ar na spriocghrúpaí. Moltar múnla Giúdach Mheiriceá a leanacht chun teacht ar an spriocphobal seo, agus moltar glacadh leis nach mbeidh i ngluaiseacht na Gaeilge i Meiriceá Thuaidh ach cúntóir do ghluaiseacht na Gaeilge in Éirinn.

Regina Uí Chollatáin

UCD School of Irish, Celtic Studies, Irish Folklore and Linguistics,Director of the de Bhaldraithe Centre for Irish Scholarship

Athshealbhú Teanga agus Pobail

Tá 'Na Meáin agus an Teicneolaíocht' ar cheann de naoi bpríomhcheannteideal a liostáiltear faoi 'Réimsí Gnímh' i Straitéis Náisiúnta 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030.Aithnítear gur 'gá normalú na teanga chun úsáid na Gaeilge a leathnú' (*SNG 2010: 19) agus luaitear dhá chuspóir ar leith sa chomhthéacs seo, mar atá:

  • 'An líon daoine a labhraíonn Gaeilge gach lá lasmuigh den chóras oideachais a ardú ó 83,000 go 250,000’;
  • 'An líon daoine a úsáideann seirbhísí Stáit trí Ghaeilge agus atá in ann teilifís, raidió agus na meáin chlóite a rochtain tríd an teanga a ardú';

(Straitéis Náisiúnta 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030, 17).

Luíonn an cur chuige seo le taighde acadúil ar ról agus ar thábhacht na meán in athbheochan teanga, moladh Mhichíl Mhic Ghréil cuir i gcás: 'to support the Irish revival of all the media of mass communication, i.e. radio, television, newspapers, magazines, web-sites, etc.'. Deir sé gurb ionann an tacaíocht seo agus 'a most important contribution to the desired increase in the frequency of the use of Irish in society. Features on Irish and in Irish should be part of the regular programmes and contents of the various media being listened to, viewed and read by the people in Ireland.' (Mac Gréil 2009: 123).

Éilíonn iriseoirí Gaeilge chomh maith go gcuireann úsáid na Gaeilge sna meáin chlóite le húsáid téarmaíocht nádúrtha a mbíonn blas níos dúchasaí uirthi, ná Gaeilge na leabhar. Déanann Máirín Ní Ghadhra (2008) pointe an-tábhachtach i gcomhthéacs úsáid nádúrtha na Gaeilge sna meáin chraolta chomh maith. De thoisc go bhfuil cuid mhaith cainteoirí dúchais ag plé leis an bhfóram seo, is cosúil go gcuireann úsáid laethúil nádúrtha na teanga mar sin, le cothú agus le caomhnú struchtúir dhúchais na teanga ar bhonn neamhchomhfhiosach. D'fhéadfaí a áiteamh mar sin gur fianaise é seo, go pointe áirithe cibé, ar luach seachas ar dhíluacháil na meán in athneartú teanga.

Caithfear a bheith airdeallach áfach nach gcuirtear barraíocht béime ar luach na meán i gcruthú phobail teanga. Téann cuid de na tuiscintí seo, i gcoinne taighde acadúil áirithe a éilíonn gur mó dochar ná sochar a dhéanann na meáin mhionteanga i gcúlú an aistrithe teanga. Cuireann Joshua Fishman fiúntas na meán in aistriú teanga taobh thiar d'úsáid na teanga sa bhaile, sa phobal, sa sfeár oibre agus fiú sa sféar oideachais agus cáineann sé luach na meán i gcoitinne i leathnú úsáid na teanga. Glacann Mike Cormack cur chuige níos leithne agus rianaíonn sé ceithre ról thairbheacha leis na meáin mhionteanga ar líne, mar atá, ról siombalach nua-aimseartha, buntáistí eacnamaíochta, forbairt an sféir phoiblí, agus léiriú phobail. Bíodh sin mar atá tá gá le cothromaíocht i dtaobh na ceiste seo.

Sa chaint seo ríomhfar luach na meán in athneartú teanga i gcomhthéacs thaighde acadúil ar chúrsaí teanga agus ar na meáin chumarsáide. Pléifear deiseanna forbartha do phobal idirnáisúnta na Gaeilge agus déanfar moltaí coincréideacha i bhfianaise thorthaí ar thaighde gníomhach ar na meáin Ghaeilge le déanaí.

*Giorrúchán: SNG 2010 Straitéis Náisiúnta 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030

Seán Ó Conaill, Dámh an Dlí, Coláiste na hOllscoile, Corcaigh

An Dlí agus an Ghaeilge, an Dátheangachas agus Meiriceá Thuaidh; Taithí an BCL (Dlí agus Gaeilge) i gColáiste na hOllscoile Corcaigh

Is iomaí rud gur féidir le Dlíodóir ó Éirinn a fhoghlaim ó Mheiriceá Thuaidh ach is iomaí rud fós gur féidir le haon Dlíodóir atá ag iarraidh an Ghaeilge a úsáid in a c(h)uid oibre a fhoghlaim ó Mheiriceá agus ó Cheanada ach go háirithe. Is é aidhm an páipéar seo ná an scéal sin a fhiosrú agus a phlé idir an méid atá déanta go dtí seo le hé seo a chur chun cinn agus an méid gur féidir a dhéanamh go fóill. I nDámh an Dlí i gColáiste na hOllscoile Corcaigh tá céim BCL (Dlí agus Gaeilge) ar fáil. Déanann na mic léinn ar an gcúrsa staidéar ar mhodúil dlí i nGaeilge agus i mBéarla. Tá nasc láidir ag an Dámh le hOllscoil Mhontana áit go dtéann dhá Mhic Léinn gach bliain le staidéar a dhéanamh ar an Dlí agus chun Gaeilge a mhúineadh dos na Mic Léinn áitiúil sa thríú bhliain. Is fiú iniúchadh a dhéanamh ar an scéim seo mar bhunús do scéimeanna eile. In airde ar seo tá mórán cleachtas agus dlíthe maidir leis an dátheangachas i gCeanada ach go háirithe gur féidir le Mic Léinn le Gaeilge foghlaim as; Acht na dTeangacha Oifigiúla Cheanada i gcomparáid leis an Acht atá againn in Éirinn mar shampla. Tá sé i gceist ag an bpáipéar seo a léiriú go bhfuil buntáistí le fáil ó thaobh teagaisc, taighde agus riaracháin de sa todhchaí ó thaobh teangacha agus an dlí leis. Conclúid thábhachtach a thagann ón anailís seo ná nach bhfuil na buntáistí ag dul in aon slí amháin in aon chur agus go bhfuil buntáistí agus deiseanna iontacha d’Ollscoileanna in Éirinn le fáil ó aon chomhoibriú sa todhchaí.

John Feeney

Greater Danbury Irish Cultural Center

Cuireadh tús ar an Greater Danbury Irish Cultural Center (GDICC) sa bhliain 2010. Ba é an toradh de a lán daoine ag obair le chéile ar feadh mórán blianta. Tá 40% de dhaoine timpeall Connecticut le oidhreacht Ghaelach. Nuair a tháinig Riverdance go dtí an tír seo chuaigh sé i bhfeidhm go mór ar meon na ndaoine agus tá suim i nGaeilge agus i gcultúr Gaelach ag fás ó shin.

Roimh sin bhí ranganna Gaeilge ar siúl i nDanbury ag an Ord Ársa na nIbeirneach. Bhídís ar siúl timpeall Lá Fhéile Pádraig agus bhíodh na ranganna dírithe ar an mballraíocht amháin. Bhíodh na ranganna ar an bunleibhéal agus mhairidís ar feadh coicíse. Ní raibh ranganna eile ar fáil in iarthar Connecticut. Inniu bíonn The Irish Gaelic Circle of CT ag múineadh ranganna Gaeilge ag leibhéal éagsúla ar fud na bliana ag an GDICC. Bíonn taispeántas ar na gníomhaíochtaí atá ar siúl ag an GDICC. Is é cuspóir an GDICC cláir cultúrtha iomláin a chur os comhair an phobail. Faoi láthair tá ranganna ar siúl sa teanga (bunrang agus meánrang) agus sa cheol (feadóg stáin agus fidil). Tá sraith léachtaí staire le linn na bliana, ceolchoirmeacha agus seisiúin gach mí. Bíonn féile Ghaelach cultúrtha gach bliain chomh maith.

Tá pleananna ann freisin éigse páistí, dráma, rince, céilithe agus amhránaíocht a chur ar bun. Tá a lán obair le déanamh fós. Níl an GDICC ina n-aonar. Tá eagraíochtaí éagsúla eile ag múineadh an teanga timpeall an stáit. Beidh mé ag caint faoin gcaidreamh idir na heagraíochtaí eile sa stát (ollscoil agus eagraíochtaí cultúrtha). Beidh fíricí agam ar na daltaí agus na aidhmeanna na scoile, The Irish Gaelic Circle of CT á bunadh ag an GDICC.

Jonathan Giles MA Candidate, University of Western Ontario, Department of Anthropology

The new network: Emergent Irish language software and Online Irish language communities

Language networks are changing in radical ways due to recent technological innovations, and speakers of a language no longer need to be bounded by geography in order to use and retain their language. In the case of Irish, a myriad of computer software programs are now available, both for general computing, communication, as well as for Irish language acquisition. As Irish is increasingly recognized as a thriving electronic language, the range of available software grows accordingly. This paper will attempt to provide an up-to date inventory and analysis of what resources and technologies exist online, and analyze the types of restrictions that exist which may hinder individuals’ access to these technologies, whether it be due to lack of finances, computer proficiency, or proprietary restrictions on software, etc.

It is now possible to run almost all day-to-day activities on computers in Irish, including access to web clients, e-mail browsers, word-processing software, as well as popular social networking sites. Access to Irish language learning resources has also gone online, and even mobile, through open-source, community driven software applications that are easily installed and developed for cell phones, often for free. As with computer users, instant translations, interactive language learning software, and audio recordings are all available to be taken with cell phone users wherever they go.

Although the range of resources as well has expanded greatly in the last decade, access these software programs depends strictly upon what type of technological devices owned by the prospective language learner, as many of them are compatible only with specific devices, and may conflict with each other. Still others are inaccessible to certain groups due to price or learning barriers. An understanding of these restrictions is important for language planners, learners, and teachers alike so that they may navigate these barriers effectively and use the available software to optimize their access to the new members of internet-based Irish language communities.

Aralt Mac Giolla Chainnigh, Canadian Defence Academy, Kingston, Ontario

Ár dTodhchaí: Tír Úr na Gaeilgeoirí and Scoláirí

Tá féidearthachtaí as cuimse ag gluaiseacht na Gaeilge i Meiriceá Thuaidh tionchar a imirt ar sheasamh domhanda na Gaeilge. Tá ról tábhachtach ag ollscoileanna ar an mór-roinn dea-chleachtais agus struchtúir thacaíochta a fhorbairt chun ardchinniúint na teanga a dheimhniú.

Déanfaidh an cur-i-láthair seo achoimre ar chlocha míle Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge i Meiriceá Thuaidh atá á fhorbairt ag Comhaltas Ceoltóirí Éireann. Déanfar plé de na clocha míle ina dhiaidh sin de gheall ar chuspóirí a aithint atá i gcumas cláracha ollscoile agus taighde freastail orthu.. Seo na príomhmhíreanna de chuid na Straitéise:

  1. Dátheangachas Oifigiúil taobh istigh de Chomhaltas, de réir mhúnla rialtas Cheanada;
  2. Forbairt Mhion-Ghaeltachtaí, de réir mhúnla Ghaeltacht Thuaisceart an Oileáin Úir, taobh le Kingston, Ontario;
  3. Turas Chur-Chun-Cinn na Gaeilge, de réir múnla Turas Cheolchoirm an Chomhaltais ;
  4. Caighdeánú prótacal múinteoireachta, de réir Teastas Eorpach na Gaeilge (TEG);
  5. “Oireachtas Gaeilge” Bliantúil in achan ceann de na Réigiúin Comhaltas Mheiriceá Thuaidh ; agus
  6. Úsáid na Gaeilge a “normalú” ag ócáidí cultúrtha Éireannach.

Déantar aird faoi leith ar ghá áireamh cruinn a dhéanamh ar líon chainteoirí na Gaeilge. Is sprioc thaighde é a dhéanfaí is fearr ag foireann taighdeoirí agus baint acu le hollscoileanna timpeall na mór-roinne. Ní fhéadfaí rath cláracha teanga a thomhas gan monatóireacht a dhéanamh ar mhéadraigh atá iontaofa agus inatáirgthe
Cuirfear béim, chomh maith, ar thábhacht taighde oideolaíochta maidir le múineadh na Gaeilge i Meiriceá Thuaidh. Molfar clár taighde chun comparáid a dhéanamh idir ordú ina mhúintear ball na Gaeilge, agus ina fhoghlaimítear iad. Áiteofar go n-aimseofaí an “ordú nádúrtha” dá mhúinfí baill in ordú a bhfoghlaimítear iad, i bpróiseas inréimniú atriallachaigh. Níltear ag súil go bhfuil “ordú nádúrtha” i Meiriceá Thuaidh mar i gcéanna le hordú in Éirinn.

Faoi dheireadh, déanfar moladh go nglactar lucht gairme na Gaeilge i Meiriceá Thuaidh céimeanna deimhneach chun “fóram” seasmhach a bhunadh chun leanúint le díospóireacht, agus chun cúiseanna comónta a chur chun cinn. Áiteofar gur féidir Coiste na Gaeilge, taobh istigh de Chumann Mhúinteoirí Theangacha Ceilteacha Mheiriceá Thuaidh (North American Association for Celtic Language Teachers), freastail ar na riachtanais reatha.

Daithí Mac Lochlainn

Club Leabhar Nua Eabhrac: Acmhainn agus Cuspóir

Bailíonn baill de Chlub Leabhar Nua Eabhra le chéile go ráitiúil i gQueens Nua Eabhrac chun leabhar Gaeilge nua-aimsire a phlé, é léite acub, agus an céad cruinniú eile a bheartú. Pléitear ‘chuile rud trí Ghaeilge amhain.

Le dhá bhliain anuas, tá naoi leabhar léite (agus pléite!) ag an gClub, úrscéalta bleatchaireachta le Éilís Ní Dhuibhne agus Liam Ó Muirthile, rómáns le Pádraig Standún, gearrscéalta le Biddy Jenkinson, úr scéal staire le Liam Mac Coill, drama le Máiréad Ní Ghráda, tráchtaireacht shóisialta le Alan Titley, aoir shóisialta le Deirdre Ní Ghriana agus cuimhní cinn le Séamus Mac Seáin.

Sa pháipéar seo, ba mhaith liom stair an Chlub a thabhairt (“As an Nua” sna 1980í, “Club Leabhar Nua Eabhrac” sna 1990í ‘s 2000 agus athbheochán an Chlub, Meán Fómhair, 2009).

Pléifear an Club lena ghnéithe agus cuspóirí eagsúla: ● Rannpháirtíocht agus ballraíocht mar chuspóirí d'fhoghlaimeoirí. ● Struchtúr an chruinnithe. ● Tógáil phobail na Gaeilge i dtimpeallacht uirbeach. ● Neartú nasc le lucht na Gaeilge in Éirinn agus le grúpa eile san Oileán Úr. ● Tacaíocht le litríocht Ghaelach agus le gnó na nGael. ● Infhaighteacht ábhair agus ríomhlabhair (Amazon Kindle). ● Úsáid as líonrú sóisialta (Feidhmchlár/Facebook). ● Tuairisceoireacht na meáin chumarsáide (nuachtáin agus teilifís) ● Cuideachta agus “an chraic” i ndiaidh an chruinnithe. Imeachtaí speisialta. ● Saorbholscaireacht (nuachtain agus raidio) agus ardú próifíl na Gaeilge lastall de na “ghnáthamhrastaigh”. ● Aiseolas ballraíochta.

Ba mhaith liom Club Leabhar Nua Eabhrac a chur i láthair mar shamhail oibríoch bhunúsach go ghrúpaí eile le dóchas go bhfeicfear líonrá de chlubanna neamhspleácha ar fud na fud na ilchríche seo.

William Mahon, Aberystwyth University, WALES

Naonra and ysgol feithrin: a key role for second-language acquisition in pre-school.

'Ag réiteach an bhóthair': riachtanas na réamhscolaíochta faoi chomhair shaiceadadh na Gaeilge mar theanga thánaisteach do pháistí.

Tá straitéis chéimneach maidir le hathghabháil, cothú agus forbairt na Gaeilge leagtha amach go beacht barainneach sa bplean 'Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge, 2010—2030' a tugadh faoi bhráid an Oireachtais i Mí na Samhna 2010. Tá riar maith ráite sa gcáipéis seo faoi chion na scoileanna (bun-, meán-, agus oll-) mar chuid de 'Céim a Dó' a bheadh – de réir an phleain – á cur i bhfeidhm sa tréimhse 2013-25. Moltar 'páirt-tumadh' (partial immersion) a chur ar fáil do gach uile pháiste le linn bhlianta tosaigh na bunscoile, mar atá, dhá rang na naíonán (aois 4-6), tráth a mhúinfí 'roinnt ábhair phríomhshrutha' trí mheán na Gaeilge. Más tús maith é seo, ní tús a dhóthain é. Áitítear sa bpaipéar seo go mbeadh an straitéis go mór in easnamh mura dtugtaí aithne don réamhscolaíocht (an naíonra in Éirinn; cf. yr ysgol feithrin sa mBreatain Bheag) mar chuid lárnach luachmhar den oideachas – ó thaobh na Gaeilge de ach go háirithe. Maítear nach mór (a) an Ghaeilge a thionscnamh mar theanga labhartha don ghrúpa comhaoise (aois 2-4) a bheas ag dul ar aghaidh chuig an mbunscoil in éindigh; (b) é seo a dhéanamh chomh uain is nach mbeidh an Ghaeilge i gcomórtas le teangacha eile taobh amuigh den bhaile; (c) na tuismitheoirí a bheith rannpháirteach sa bpróiseas seo le go méadófaí ar a muinín féin as an bhfiontar uilig. Mar thacaíocht agus léiriú do na smaointe seo, tagróidh mé do mo chuid taithí féin agus mé ag tógáil clainne le Gaeilge, Béarla agus Breathnais in Aberystwyth.

The language recovery and maintenance strategy outlined in 'Straitéis 20 Bliain don Gheailge, 2010—2030' and distributed to the Oireachtas in November 2010 has a lot to say about the role of primary-, secondary-, and third-level education in the maintenance and development of Irish as a viable community and national language. It proposes as part of Stage II (to be implemented 2013-25) that 'partial immersion' (páirt-tumadh) be made available to every child in the first years of primary school (infant level). More specifically, this refers to the teaching of 'some main subjects' (roinnt ábhair phríomhshrutha) through the medium of Irish. Nothing, however, is said in the document about the potential of pre-school institutions ('play-schools', 'nursery schools', etc.) for achieving this goal. In this paper I will draw on my own experience of raising children in Wales with Irish and English as 'home languages' and having them attend an ysgol feithrin that established Welsh as their language of school and peer-group. Small, cooperative enterprises of this type are remarkably effective, even when parents themselves have had no previous experience with the target language. For those in North American cities who would like to raise children with Irish and to seed an Irish-speaking peer group, the 'pre-school' option might prove to be a genuinely viable one.

Dr. Lawrence Morris, Associate Professor of English. Albright College, Reading, PA

An Dátheangachas Teaghlaigh i Meiriceá: Staidéar ar Chás Áirithe

Pléifidh an páipéar seo mo thaithí féin ar theaghlach a thógáil le Gaeilge i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Mar aon leis sin, pléifidh an páipéar an dátheangachas luath i gcoitinne, na deacrachtaí a bhaineann le mionteanga a thabhairt don ghlúin óg, agus na modhanna coitianta leis an dátheangachas a chruthú. Thairis sin, cuirfidh an páipéar seo síos ar chuid de na hacmhainní is luachmhaire atá ann do theaghlaigh dhátheangacha i Meiriceá, agus pléifear na hacmhainní eile a theastaíonn go géar ó theaghlaigh Ghaeilge Mheiriceá.

Is é an modh is coitianta a mholtar i litríocht an dátheangachais luaith ná “duine amháin, teanga amháin” – sin é DATA, nó “one person, one language” mar is fearr aithne air. In DATA, cloíonn gach tuismitheoir le teanga ar leith i mbun cainte leis na gasúir. I mo chás féin, labhraím Gaeilge lenár dtriúr clainne agus labhraíonn mo bhean Béarla. Lean muid an patrún seo teanga ón lá a rugadh an chéad ghasúr. Taispeánann Lyons (1996) go gcabhraíonn DATA le leanaí óga teanga a máthar a shealbhú, ach ní éiríonn le DATA chomh maith sin ó thaobh theanga an athar de. I gcás ár gclainne féin, d’éirigh le DATA cumas maith tuisceana Gaeilge a thabhairt do na gasúir, ach bhí cumas labhartha na teanga lag i gcomparáid lena mBéarla.

Le feabhas a chur ar a gcumas labhartha, bhí orm tarraingt ar straitéisí eile le hais DATA. Is é an straitéis is fearr a chabhraigh linn go nuige seo ná Séideán Sí, an cúrsa Gaeilge dírithe ar scoileanna Gaeltachta. Leagann Séideán Sí béim ar an modh cumarsáide, modheolaíocht a bhfuil eolas ag cuid mhaith múinteoirí teanga uirthi. I gcás Séideán Sí, spreagann gach ceacht na leanaí chun cainte trí scéalta, chluichí, cheisteanna, srl. Mar thoradh ar Séideán Sí, tá cumas labhartha na ngasúr feabhsaithe Morris, Dátheangachas teaghlaigh, 2 go mór, agus tá muid ag cur straitéisí eile ar bun leis an gcumas sin a láidriú a thuilleadh. Pléifear lochtanna an chúrsa seo, go háirithe ó thaobh na hidé-eolaíochta, freisin.

Tá neart acmhainní ar fáil do theaghlaigh i Meiriceá. Beidh aithne mhaith ag an lucht éisteachta ar na hacmhainní seo: beo.tg4.ie, litríocht.com, Gaelscéal, Raidió na Gaeltachta, srl., ach pléifidh an páipéar an chaoi a bhfreastalaíonn na seirbhísí seo ar dhaoine óga.

Tá constaicí móra roimh theaghlaigh Ghaeilge i Meiriceá, ar ndóigh. An phríomh- chonstaic ná easpa leabharlainne Gaeilge. De bharr na heaspa seo, níl fáil ag na gasúir ar réimse leathan leabar Gaeilge agus níl friotal na ngasúr chomh saibhir is a d’fhéadfadh sé a bheith dá bharr. Thairis sin, níl fáil éasca ar chuid mhaith de chláracha TG4 do dhaoine óga. Go deimhin, níl comhluadar óg Gaeilge ag na gasúir. Mar gheall ar na cúinsí ar fad thuasluaite, tá na gasúir i dtuilleamaí Ghaeilge a n-athar nach mór go hiomlán. Mar gheall air sin, tá bearnaí móra ina dtaithí teanga. Tá súil agam go dtarraingeoidh an páipéar seo plé ar na dúshláin seo.

Noirín Organ

Achoimre: múineadh na Gaeilge ag an dara léibhéal le 30 bliain anuas

Réamhrá – mé féin i láthair chun mo scéal a insint maidir le múineadh na Gaeilge in Eirinn ag an dara léibhéal le nach mór 30 bliain anuas. Cé go bhfuil staidéar na teangan éigeantach sa chóras oideachais Éireannach ach amháin dóibh siúd a thagann chun cónaithe sa tír in aois 11 bliain nó níos sine, fós bíonn plé rialta ar an gceist, ’sé sin, an ceart don Ghaeilge a bheith roghnach nó éigeantach mar ábhar don Ardteist – plé faoin gceist le déanaí.

Maidir liom féin, suim agam sa cheist toisc gó roghnaíonn daltaí Gaeilge idir 3 léibhéal: Bonn, Gnáth agus Ardléibheal ag an Teastas Sóisearach agus ag an Ardteist. Gan amhras, is iad siúd a dhéanann Gaeilge ag an Ardléibhéal san Ardteist amháin gur féidir leo cúrsa traenála mar bhunmhúinteoir a dhéanamh, nó is iad siúd is dóichí a rachaidh le Gaeilge ag an tríú léibhéal agus ar aghaidh sa mheánmhúinteoireacht. Mar sin, aon athrú atá feicthe agam ag an dara léibhéal le 27 bliain annas, tá tionchar nach beag aige siúd ar thodhcaí na Gaeilge sa dara agus sa tríú léibhéal. Ar an mbonn sin, ba mhaith liom mo scéal fein mar mheánmhúinteoir a insint agus na h-impleachtaí a fheicim–se as sin.

Mé ag múineadh le 27 bliain - 3 mhór ghrúpa feicthe agam –

  • iad siúd gurbh fhuath leo an teanga agus gurbh é a gcuspóir ná fáil réidh léi chomh luath agus ab fhéidir leo
  • iad siúd go bhfuil caighdeán ard acu agus iad ag glacadh leis go bhfuil Onóracha san Ardteist i ndán dóibh
  • iad siúd nach bhfuil gearán acu maidir leis an teanga ach amháin go bhfuil a fhios acu nach bhfuil caighdeán ard sroichte acu agus cathú orthu maidir leis.

Mo mhór shuim ná iad siúd i ngrúpa (iii) mar ina measc siúd tá mórán féidireachtaí fós maidir le todhcaí na teangan.

Léarscáil – ceantair Gaeltachta agus breac–Gaeltachta
léarscáil eile – cúlú na Gaeilge go dtí na ceantair is iargúlta le feiceáil go soiléir.
Seo na fíoraicí atá ar eolas againn go léir. An bhfuil an córas oideachais ceangailte leis an bhfeiniméan seo nó an bhfuil an córas oideachais ag tacú leis an teanga?

Cáilithe chun tabhairt faoi freagairt na ceiste seo

  • mo thaithí féin – an scoil, cathair Luimní agus an Gaeilge - na h-athraithe sa chóras oideachais maidir le Gaeilge ó na h-ochtóidí ar aghaidh – fás na nGaelscoileanna agus na nGaelcholáistí agus mo bhaint leo
  • cén fáth go roghnaíonn tuismitheoirí Gaelscoil nó Gaelcholáiste dá leanaí?

Sin scéal na gcáthracha ach cé hiad na cainteoirí dúchais?
Codarsnacht idir fás na nGaelscoileanna agus na nGaelcholáistí agus meath na nGaeltachtaí
Conclúid – cad ba cheart a dhéanamh ag léibhéal

  • na clainne
  • an cheantair
  • an stáit

chun tacú leis an teanga.

Iarfhocal – comparáid idir cúrsaí na Gaeilge agus an Athbheochain ag tús an 19ú aois, agus an tSeicis a bhí i mbaol a báis leis ag deireadh an 18ú aois ach gur éirigh leis an Athbheochaint siúd.

Pádraig Ó Siadhail, Saint Mary’s University, Halifax, Nova Scotia

“Katherine Hughes agus Pádraic Ó Conaire: faisnéis, fíricí agus ficsean”

Tá m’úrscéal, Beirt Bhan Mhisniúla, le foilsiú ag Cló Iar-Chonnacht san Fhómhar 2011. Saothar é a bhaineann go príomhaí leis an chairdeas idir Pádraic Ó Conaire, duine de mhórúdair na Nua-Ghaeilge, is Katherine Hughes, bean ó Prince Edward Island, Ceanada. Saothar ficsin é a bhfuil bunús stairiúil áirithe leis. Tá a fhios againn gur chairde iad an Conaireach is Hughes. Ach i ndáiríre, is beag atá ar eolas againn go cinnte faoin chairdeas sin ach amháin gur scríobh an bheirt i bpáirt lena chéile dráma Béarla, ‘The Cherry Bird,’ dráma nár léiríodh nó nár foilsíodh go nuige seo; agus gur chuir Hughes roimpi sna 1920í airgead a bhailiú sna Stáit Aontaithe le post mar scríbhneoir cónaitheach le haghaidh an Chonairigh a mhaoiniú i gColáiste na hOllscoile, Gaillimh. Fuair Hughes bás den ailse sa bhliain 1925 sular éirigh léi a scéim a chur i gcrích.

Tá roinnt aistí acadúla foilsithe agam i nGaeilge agus i mBéarla, in Éirinn agus i gCeanada, faoi Hughes. Ar feadh i bhfad, bhí mé ag obair ar bheathaisnéis scolártha faoin bhean sin gur éirigh mé as cheal foinsí eolais a bheith ar fáil a ligfeadh dom aigne, meon is fealsúnacht na mná céanna a thuigbheáil is a léiriú. Ina ionad sin, luigh mé isteach ar bheathaisnéis scolártha eile, áit a raibh teacht ar thréan foinsí eolais (An Béaslaíoch, Coiscéim, 2007).

Nuair a chrom mé ar an úrscéal, Beirt Bhan Mhisniúla, a scríobh, theastaigh uaim an ficsean is an tsaoirse ealaíonta a thagann leis a úsáid le dul i ngleic le ceist sin an tsaoil inmheánaigh, féachaint an dtiocfainn ar thuiscint úr ar Hughes mar dhuine. Ach faoin am a raibh mé réidh leis An Béaslaíoch, bhí sé foghlamtha agam nach bhfuil deighilt iomlán nó bearna mhór féin idir fírinne na beathaisnéise, mar dhea, is ficsean na cumadóireachta.

I mo pháipéar comhdhála, ba mhian liom plé a dhéanamh ar na nithe seo a leanas: cuntas gearr a thabhairt ar bheatha Hughes, gabháil siar ar a bhfuil ar eolas againn faoina cumann le Pádraic Ó Conaire, agus — thar aon rud eile — scéal Hughes is Uí Chonaire a úsáid le labhairt faoin tsaoirse, faoin dúshlán, faoi na deacrachtaí is faoi na teorainneacha a bhaineas le castaí bheatha an duine a léiriú i saothar acadúil is i saothar cruthaitheach araon.

Hilary Mhic Suibhne, NYU

Zeitgeist na Gaeilge - Cad é Scéal Scéil na Gaeilge i Meonta Phobail na nGael?

Ní féidir dul ar aghaidh gan féachaint siar ó am go ham, gan meas a bheith againn ar díograis ár sinsear agus ag an am céanna súil ghéar ghlan a chaitheamh ar torthaí a gcuid oibre, iad a cheistiú agus á cur faoi mionscrúdaithe. Chonaiceamar athbheochan na Gaeilge le breis agus fiche bliain anuas, dearcaidh níos dearfaí uirthi ná le fada - ach an gcloistear níos mó Gaeilge ar shráideanna Fódla dá bharr? I Nua Eabhrac mar shampla, cathair mhór teangacha, cloistear ana chuid teanga ó bhloc go bloc nó ar an traein fo-thalamh, Gaeilge ina measc anois is arís. Níl inti sa chathair mhór seo ach teanga eile i bhfeidhm, agus ní cheistear í, fíric a chuireann ionadh ar Éireannaigh nach bhfuil Gaeilge acu, is iad siúd a cheistíonn cainteoirí na Gaeilge faoin gcúis taobh thiar a suim sa teanga agus a bhfonn í a labhairt mar theanga bheo.

Cén fáth gurb iad na hÉireannaigh a chaitheann an cheist seo i gcónaí? An dearcadh ann féin é i measc na nGael?
Is casta an gaol idir an tÉireannach agus a theanga dhúchais; is dearcadh é nach bhfuil iniúchadh go hiomlán fós. An bhfuil todhchaí dhearfach os comhair an teanga chomh fada agus a mhaireann meonta diúltacha i bhfoinse an teanga féin?

Jerry White, Canada Research Chair in European Studies, Dalhousie University

Pour une nouvelle comparaison nord-américain/gaëlique: Idir dhá chultúr

I propose a polemical intervention into the current state of North-American/Irish comparisons. There can be no doubt that Canada has been an important model for Irish language policy, but the degree to which Irish in Ireland differs from French in Canada, especially in Quebec, is both dramatic and not typically addressed in the relevant literature. Departing from the approach of undoubtedly important interventions such as Dáithi Mac Cárthaigh’s I dTreo Deilbhcháipéise d’Acht Teanga Éireannach and Pádraig Brendan Ó Laighin’s Acht na Gaeilge – Acht ar Strae, I propose that the relevant Canadian example is not French at the Federal level but Aboriginal languages at the community level. In this, I closely follow some of the arguments offered by James McCloskey in his 2001 book Guthanna in Éag: An mairfidh an Ghaeilge beo? Indeed, readers of Gearóid Ó Tuathaigh’s seminal 1990 paper The Development of the Gaeltacht as a Bilingual Entity would recognize there the experience of Frog Lake, Alberta, not Montreal.

I will proceed along three axes: the near-universal bi-lingualism that characterizes both Irish and most Aboriginal languages (Inuktitut is an obvious exception there); the degree to which both Irish and Aboriginal languages have survived as community languages solely in rural, fairly isolated areas (the Connemara Gaeltacht and northern Alberta provide relevant examples); and the degree to which the most successful media efforts have incorporated more of a “community” rather than a “commercial” approach (RnaG makes a good comparison with Inuit television; TG4 makes for an interesting comparison with APTN).

The overall task here will be to illustrate the degree to which Irish, when seen in a Canadian perspective, really is “Idir dhá chultúr” : possessed of the official status that is comparable to French but defined by a sociolinguistic reality that is closer to Cree. I believe that policy initiatives that draw on Canadian bi-lingualism are genuinely useful, but I think that the absence of Aboriginal examples in the discourse around the future of the Irish language is equally lamentable.

Programme (PDF)
Vidéos
Contactez-nous

Sheila A. Scott

70, avenue Laurier Est
Ottawa ON   K1N 6N5
Canada

Téléphone: 613-562-5800 ext. 3475
Télécopieur: 613-562-5126
Courriel: sheila.scott@uOttawa.ca

Haut de page